Sự tích lễ Vu Lan và ngày lễ xá tội vong nhân

1. Xuất xứ lễ Vu Lan

                                                             

        Xuất phát từ sự tích về Bồ tát Mục Kiền Liên đại hiếu đã cứu mẹ của mình ra khỏi kiếp ngạ quỷ, Vu Lan là ngày lễ hằng năm để tưởng nhớ công ơn cha mẹ (và tổ tiên nói chung) - cha mẹ của kiếp này và của các kiếp trước.

    Theo kinh Vu Lan thì ngày xưa, Mục Kiền Liên đã tu luyện thành công nhiều phép thần thông. Mẫu thân ông là bà Thanh Đề đã qua đời, ông tưởng nhớ và muốn biết bây giờ mẹ như thế nào nên dùng mắt phép nhìn khắp trời đất để tìm. Thấy mẹ mình, vì gây nhiều nghiệp ác [1] nên phải sanh làm ngạ quỷ, bị đói khát hành hạ khổ sở, ông đã đem cơm xuống tận cõi quỷ để dâng mẹ. Tuy nhiên do đói ăn lâu ngày nên mẹ của ông khi ăn đã dùng một tay che bát cơm của mình đi tránh không cho các cô hồn khác đến tranh cướp, vì vậy khi thức ăn đưa lên miệng đã hóa thành lửa đỏ.

     Mục Liên quay về tìm Phật để hỏi cách cứu mẹ, Phật dạy rằng: "dù ông thần thông quảng đại đến đâu cũng không đủ sức cứu mẹ ông đâu. Chỉ có một cách nhờ hợp lực của chư tăng khắp mười phương mới mong giải cứu được. Ngày rằm tháng bảy là ngày thích hợp để vận động chư tăng, hãy sắm sửa lễ cúng vào ngày đó".

    Làm theo lời Phật, mẹ của Mục Liên đã được giải thoát. Phật cũng dạy rằng chúng sanh ai muốn báo hiếu cho cha mẹ cũng theo cách này (Vu Lan Bồn Pháp). Từ đó ngày lễ Vu Lan ra đời.
    

Ý nghĩa lễ Bông hồng cài áo trong ngày lễ Vu Lan

      "Nếu anh còn mẹ, anh sẽ được cài một bông hoa màu hồng trên áo, và anh sẽ tự hào được còn mẹ. Còn nếu anh mất mẹ, anh sẽ được cài trên áo một bông hoa trắng. Người được hoa trắng sẽ thấy xót xa, nhớ thương không quên mẹ, dù người đã khuất. Người được hoa hồng sẽ thấy sung sướng nhớ rằng mình còn mẹ, và sẽ cố gắng để làm vui lòng mẹ, kẻo một mai người khuất núi có khóc than cũng không còn kịp nữa".

(Theo tản văn "Bông hồng cài áo" của Thiền sư Thích Nhất Hạnh [2])

2. Sự tích ngày xá tội vong nhân

Mâm cúng chúng sinh

      Sự tích lễ cúng cô hồn như sau: Cứ theo "Phật Thuyết Cứu Bạt Diệm Khẩu Ngạ Quỷ Ðà La Ni Kinh" mà suy thì việc cúng cô hồn có liên quan đến câu chuyện giữa ông A Nan Ðà, thường gọi tắt là A Nan, với một con quỷ miệng lửa (diệm khẩu) cũng gọi là quỷ mặt cháy (diệm nhiên). Có một buổi tối, A Nan đang ngồi trong tịnh thất thì thấy một con ngạ quỷ thân thể khô gầy, cổ nhỏ mà dài, miệng nhả ra lửa bước vào. Quỷ cho biết rằng ba ngày sau A Nan sẽ chết và sẽ luân hồi vào cõi ngạ quỷ miệng lửa mặt cháy như nó. A Nan sợ quá, bèn nhờ quỷ bày cho phương cách tránh khỏi khổ đồ. Quỷ đói nói: "Ngày mai ông phải thí cho bọn ngạ quỷ chúng tôi mỗi đứa một hộc thức ăn, lại vì tôi mà cúng dường Tam Bảo thì ông sẽ được tăng thọ mà tôi đây cũng sẽ được sanh về cõi trên".

      A Nan đem chuyện bạch với Ðức Phật. Phật bèn đặt cho bài chú gọi Là "Cứu Bạt Diệm Khẩu Ngạ Quỷ Ðà La Ni", đem tụng trong lễ cúng để được thêm phước. Phật tử Trung Hoa gọi lễ cúng này là Phóng diệm khẩu, tức là cúng để bố thí và cầu nguyện cho loài quỷ đói miệng lửa, nhưng dân gian thì hiểu rộng ra và trại đi thành cúng cô hồn, tức là cúng thí cho những vong hồn vật vờ không nơi nương tựa vì không có ai là thân nhân trên trần gian cúng bái. Vì tục cúng cô hồn bắt nguồn từ sự tích này, cho nên ngày nay người ta vẫn còn nói cúng cô hồn là Phóng diệm khẩu. Có khi còn nói tắt thành Diệm khẩu nữa. Diệm khẩu, từ cái nghĩa gốc là (quỷ) miệng lửa, nay lại có nghĩa là cúng cô hồn. Ðiều này góp phần xác nhận nguồn gốc của lễ cúng cô hồn mà chúng tôi đã trình bày trên đây. Phóng diệm khẩu mà nghĩa gốc là "thả quỷ miệng lửa", về sau lại được hiểu rộng thêm một lần nữa thành "tha tội cho tất cả những người chết". Vì vậy, ngày nay mới có câu : "Tháng bảy ngày rằm xá tội vong nhân".

       Lễ cúng cô hồn khác với lễ Vu Lan dù được cử hành trong cùng Ngày Rằm. Một đằng là để cầu siêu cho cha mẹ nhiều đời được siêu thoát, một đằng là để bố thí thức ăn cho những vong hồn chưa được siêu thoát, những vong hồn không nơi nương tựa, không người cúng kiếng.

(Theo Vietbao)

-------------------------------------------------------------------------

[1]  Có dị bản kể chi tiết rằng:
     Bà mẹ của Ngài Mục Kiền Liên tên là Thanh Đề, là người mộ đạo. Lần đó bà cúng chùa bát gạo trắng, tự tay lau từng hạt gạo.Phật báomột sư trụ trì chùa sáng mai có một tín nữ đến cúng dâng "báu vật". Hôm sau,bà Thanh Đề đến chùa, quỳ dâng bát gạo nhưng các nhà sư coi thường làm bà giận dữ. Hôm sau bà làm bánh bao nhân thịt chó đi cúng chùa. Phật báo mộng nhà chùa, dặn làm bánh bao chay để tráo đổi. Bánh bao thịt chó đem bỏ ở gốc cây sau chùa (sau nầy số bánh bao đó rã ra, mọc lên đám rau dấp cá). Sau ngày đó, bà Thanh Đề oán ghét nhà chùa, chửi mắng Đức Phật. Bà chết, bị đày xuống địa ngục... Mục Kiền Liên cứu Mẹ, tạo thành sự tích mùa Vu Lan nhớ ơn Mẹ.

[2] Năm 1962 sư ông Nhất Hạnh phổ biến đoản văn Bông Hồng Cài Áo, trong đó ông giới thiệu tục lệ cài một bông hoa trên áo trong ngày Mother’s Day của người Nhật. Ông viết: Người được hoa trắng sẽ thấy xót xa, nhớ thương, không quên mẹ, dù người đã khuất. Người được hoa hồng sẽ thấy sung sướng nhớ rằng mình còn mẹ, kẻo một mai người khuất núi, có khóc than cũng không còn kịp nữa. Tôi thấy cái tục lệ cài hoa đó đẹp và nghĩ rằng mình có thể bắt chước áp dụng trong ngày báo hiếu Vu Lan. Ông cho biết bông hoa mà cô sinh viên người Nhật cài cho ông trong ngày Mother’s Day ở Đông Kinh là hoa cẩm chướng, không phải hoa hồng.
     Lúc đó Nhất Hạnh chưa phải là một tên tuổi có sức thu hút mạnh trong giới Phật tử trẻ. Chỉ có một số nhỏ sinh viên biết đến ông. Tuy thế, đề nghị nói trên của Nhất Hạnh được một số thành viên trong Đoàn Sinh Viên Phật Tử Sài Gòn đón nhận một cách tích cực. Họ chép tay đoản văn Bông Hồng Cài Áo thành thành hàng trăm bản và cho phổ biến ngay trong nội bộ đoàn. Lễ Vu Lan năm đó (1962), đoàn Sinh Viên Phật Tử Sài Gòn thực hiện nghi thức Bông Hồng Cài Áo tại chùa Xá Lợi: họ mời tất cả những người dự lễ nếu còn mẹ cài một bông hoa hồng màu đỏ lên áo, những người mất mẹ cài một bông hoa hồng màu trắng trên áo.
-----------------------------------------------------------

Đọc thêm: Nhà thơ Thái Bá Tân viết:

                              SỰ TÍCH LỄ VU LAN
                
                         Theo truyền thuyết nhà Phật,
                         Bà mẹ Mục Kiền Liên
                         Là người không mộ đạo
                         Báng bổ cả người hiền.

                         Bà không tin Đức Phật
                         Không tin cả Pháp, Tăng
                         Tam Bảo và Ngũ Giới
                         Bà cho là nhố nhăng.

                         Nên bà, sau khi chết
                         Vì tội lỗi của mình
                         Bị đày xuống địa ngục
                         Chịu bao nỗi cực hình.

                         Về sau thành La Hán
                         Tôn giả Mục Kiền Liên
                         Đạt lục thông, ngũ nhãn
                         Nhìn thấu hết mọi miền.

                         Ông thấy mẹ đang đói
                         Dưới địa ngục âm u
                         Bát cơm ăn chẳng có
                         Bị đói khát, cầm tù.

                         Ngay lập tức tôn giả
                         Liền mở phép thần thông
                         Lần xuống đáy địa ngục
                         Đưa cơm cho mẹ ông.

                         Bà này khi còn sống
                         Từng tranh ăn với con
                         Bây giờ xuống địa ngục
                         Thói xấu ấy vẫn còn.

                         Bà vội lấy vạt áo
                         Che bát cơm to đầy
                         Định lẻn đi ăn mảnh
                         Một mình sau gốc cây.

                         Nhưng vừa đưa lên miệng
                         Cả bát cơm, than ôi
                         Đã biến thành cục lửa
                         Cháy hết răng và môi.

                         Dẫu là người hiếu thảo
                         Lại đệ nhất thần thông
                         Mà tôn giả bất lực
                         Không giúp được mẹ ông.

                         Ông quay về Tịnh Xá
                         Tìm gặp Phật Thích Ca
                         Nhờ Ngài chỉ giùm cách
                         Cứu giúp bà mẹ già.

                         Đức Phật nghe rồi đáp:
                         “Mẹ ngươi quá lỗi lầm
                         Nên ngươi không thể cứu
                         Chờ tháng Bảy, ngày Rằm

                         Ngày mọi người hoan hỷ
                         Hãy làm lễ Vu Lan
                         Mời mọi người đến dự
                         Mâm cỗ bày trên bàn”

                         Ngay lập tức tôn giả
                         Đúng theo lời Thích Ca
                         Làm lễ Vu Lan lớn
                         Cứu được người mẹ già.

                         Và mọi người từ đấy
                         Vào ngày này hàng năm
                         Tổ chức lễ xá tội
                         Cho tổ tiên lỗi lầm.

                         Về sau, chính tôn giả
                         Đã tự nguyện thành người
                         Trông coi chuyện âm phủ
                         Đầy oan trái sự đời.

                         Khi làm lễ xá tội
                         Cho tổ tiên lầm đường
                         Người ta cúng tôn giả,
                         Bồ Tát Địa Tạng Vương.

    

18 điều cấm kị trong tháng cô hồn

Cư dân mạng truyền cho nhau 18 điều cấm kị trong tháng cô hồn nếu không muốn gặp rắc rối, xui xẻo.

      Dân gian luôn quan niệm tháng 7 là ngày Quỷ Môn Quan mở để ma quỷ được tự do về dương thế, đó cũng là ngày "âm khí xung thiên" nên ngoài việc cầu cúng, các cụ xưa cũng đặt ra nhiều điều kiêng cấm để bảo vệ bản thân mình. Do vậy, dân mạng đã xôn xao khi xuất hiện những điều cấm kị trong tháng 7.

Không treo chuông gió ở đầu giường

Cụ thể 18 điều cấm kị như sau:

1. Không treo chuông gió ở đầu giường vì tiếng chuông sẽ thu hút sự chú ý của ma quỷ, khi ngủ sẽ dễ bị chúng xâm nhập quấy phá.

2. Người yếu bóng vía không nên đi chơi đêm vào ngày này, nếu không sẽ dễ gặp điều không may.

3. Không được nhổ lông chân vào ngày này, vì dân gian cho rằng “Một sợi lông chân quản ba con quỷ”, người càng có nhiều lông chân thì ma quỷ càng ít dám đến gần.

4. Không tùy tiện đốt giấy, vàng mã vì như vậy sẽ khiến ma quỷ bu đến.

5. Không ăn vụng đồ cúng, vì đó là đồ dành cho ma quỷ, nếu chưa cúng và cầu xin mà lấy ăn sẽ rước tai hoạ vào mình.

6. Không phơi quần áo vào ban đêm, vì ma quỷ trông thấy sẽ “mượn” và để lại “quỷ khí” trong các quần áo ấy.

7. Những người khi đi chơi đêm không được réo gọi tên nhau, nếu không ma quỷ sẽ ghi nhớ tên người được gọi, đó là điềm xấu.

8. Không nên bơi lội, vì ma quỷ sẽ cùng đùa với bạn, nếu không cẩn thận, bạn sẽ bị chúng làm trặc trẹo chân.

9. Không hù doạ người khác khiến họ giật mình “hồn bay phách lạc” dễ bị ma quỷ xâm nhập.

10. Cây đa trước nhà là nơi hội tụ âm khí, ma quỷ rất thích những chỗ như vậy, cho nên kỵ đứng, ngồi, nằm, trốn… ở đó.

Không nên bơi lội, vì ma quỷ sẽ cùng đùa với bạn, nếu không cẩn thận, bạn sẽ bị chúng làm trẹo chân.

11. Không nên thức quá khuya, vì như vậy tinh thần sẽ hao tổn suy nhược, dễ nhiễm “quỷ khí”.

12. Nơi góc tường xó tối là những chỗ ma quỷ thường tụ tập nghỉ ngơi, không nên đến gần những chỗ ấy.

13. Không nhặt tiền bạc rơi vãi trên đường, vì có thể đó là tiền người ta cúng mua chuộc bọn quỷ đầu trâu mặt ngựa, nếu người nào phạm kị, sẽ gặp tai hoạ không chừng.

14. Khi đi đến qua những nơi vắng vẻ, không ngoái cổ quay đầu nhìn lại phía sau, dù có cảm giác “hình như” có người đang đi theo mình hoặc gọi tên mình. Vì đó có thể do ma quỷ trêu chọc.

15. Khi lên giường ngủ không để mũi dép hướng về phía giường, nếu không ma quỷ nhìn thấy sẽ đoán rằng có người sống đang nằm trên giường và chúng sẽ lên giường ngủ chung với bạn.

16. Không cắm đũa đứng giữa bát cơm, vì đó là hình thức cúng tế, cũng giống như kiểu thắp hương, dễ dẫn dụ ma quỷ vào nhà ăn chung.

17. Không nên ở một mình trong thời gian này, nếu không sẽ dễ bị ma quỷ dẫn dắt hoặc quấy phá.

18. Không chụp ảnh vào ban đêm, bởi ma quỷ luôn lảng vảng chung quanh đó sẽ “vô hình” vào ảnh chung với người sống, đó là điều không tốt.

Không tùy tiện đốt giấy, vàng mã vì như vậy sẽ khiến ma quỷ bu đến.

     Dù tính xác thực của thông tin chưa rõ, nhiều bạn cho rằng đó chỉ là mê tín, nhưng nhiều người gật gù ghi nhớ để tránh gặp phải phiền phức, xúi quẩy.

Theo Tào Nga

Xzone/Tri Thức Thời Đại

Tagore- "Thần mặt trời"

BÀI THƠ SỐ 28 [*]

                                                                                                          R. Tagore

                                                                Ðôi mắt băn khoăn của em buồn.
                                                                Ðôi mắt em muốn nhìn vào tâm tưởng của anh
                                                                Như trăng kia muốn vào sâu biển cả.

                                                                Anh đã để cuộc đời anh trần trụi dưới mắt em
                                                                Anh không giấu em một điều gì
                                                                Chính vì thế mà em không biết gì tất cả về anh.

                                                                Nếu đời anh chỉ là viên ngọc,
                                                                anh sẽ đập nó ra làm trăm mảnh
                                                                và xâu thành một chuỗi
                                                                quàng vào cổ em.

                                                                Nếu đời anh chỉ là một đóa hoa,
                                                                tròn trịa, dịu dàng và bé bỏng
                                                                anh sẽ hái nó ra để đặt lên mái tóc em.

                                                                Nhưng em ơi, đời anh là một trái tim,
                                                                nào ai biết chiều sâu và bến bờ của nó.
                                                                Em là nữ hoàng của vương quốc đó
                                                                ấy thế mà em có biết gì biên giới của nó đâu!

                                                                Nếu trái tim anh chỉ là một phút giây lạc thú,
                                                                nó sẽ nở ra một nụ cười nhẹ nhõm
                                                                và em thấu suốt rất nhanh.

                                                                Nếu trái tim anh chỉ là khổ đau,
                                                                Nó sẽ tan ra thành lệ trong
                                                                và lặng im phản chiếu nỗi niềm u ẩn.

                                                                Nhưng em ơi, trái tim anh lại là tình yêu,
                                                                nỗi vui sướng, khổ đau của nó là vô biên
                                                                những đòi hỏi và sự giàu sang của nó là trường cửu.

                                                                Trái tim anh cũng ở gần em như chính đời em vậy
                                                                Nhưng chẳng bao giờ em biết trọn nó đâu.


                                                                                                          (Đào Xuân Quý- dịch)

Rabindranath Tagore (1861-1941)- Năm 1915

Tagore - "Thần mặt trời"

    Tagore(1861-1941) có tên đầy đủ là Rabindranath Tagore (Rabindranath trong ngôn ngữ Bengali có nghĩa là Thần Mặt Trời -Lord of the Sun), là nhà thơ Bengal, triết gia Bà La Môn, nhà nhân đạo chủ nghĩa vĩ đại, nhà văn hóa lớn của Ấn Độ và thế giới, và là người châu Á đầu tiên được giải Nobel.  . Ông sinh tại Kolkata, Tây Bengal, Ấn Độ, trong một gia đình quý tộc và trí thức truyền thống. Thuở nhỏ, ông vốn thông minh và biết tự học rất tốt, có năng khiếu về văn thơ, nhạc kịch và hội họa.

     Ông được giải Nobel Văn học năm 1913 cho tập thơ "Thơ dâng". Năm 1914, Tagore  cho ra đời tiếp tập thơ "Người làm vườn" gồm 85 bài. Những tập thơ nổi tiếng của ông là Thơ dâng, Balaca, Người làm vườn, Mùa hái quả, Ngày sinh, Thơ ngắn.

        Ông là "ngôi sao sáng của thời Ấn Độ Phục hưng", là người kết hợp các trào lưu văn hóa Ấn Độ và tư tưởng đông-tây (ông đã từng tới Việt Nam), có lòng nhân đạo sâu sắc, yêu nước và yêu chuộng hòa bình. Gandhi (1869-1948) gọi ông là ‘Gurudev’ tức là Thánh.

       Ông đã để lại cho hậu thế khoảng 50 tập thơ, 12 bộ tiểu thuyết và hàng trăm truyện ngắn, 42 vở kịch, hơn 2000 tranh vẽ, và đặc biệt là 2000 bài hát (Rabindra Sangeet) mà được xem là kho tàng văn hóa của Ấn Độ và Bangladesh.

Một số mẩu chuyện về Tagore

1. Cậu bé Tagore bị nhốt và đồng thời làm thơ

      Là con của một gia đình trí thức truyền thống, từ nhỏ cậu bé Tagore đã được gia đình quản lý rất chặt chẽ, cậu thường ở nhà và ít khi rong chơi ở ngoài đường. Tuy nhiên, cũng có lúc cậu lẻn ra ngoài đường đi chơi, quản gia tìm bắt cậu về và phạt bằng vách vẽ một cái vòng tròn, bắt cậu đứng trong vòng tròn hàng giờ, nếu ra khỏi vòng tròn thì sẽ bị đánh đòn. Tranh thủ thời gian trong lúc bị phạt, cậu đã ngắm cảnh thiên nhiên và nghe các tiếng động chung quanh mình mà làm ra… thơ.

2. Những giọt nước mắt hạnh phúc của cậu bé Tagore

     Cậu bé đã làm được nhiều thơ từ năm 8 tuổi. Đến năm 13 tuổi, thơ của cậu (tập "Bông hoa rừng") đã nổi tiếng nên đi đâu cậu cũng được nhà văn Ba-kim Chân-đơ dẫn đi theo dự các buổi bình thơ, diễn thuyết, yến tiệc… Trong buổi đám cưới của nhà sử học Đớt (Dult), Ba-kim Chân-đơ được tặng một vòng hoa danh dự (vòng hoa nhài) nhưng ông đã tặng lại cho Tagore để tỏ lòng trân trọng tài năng của cậu: "Tôi xin nhường vòng hoa này cho một tài năng thơ ca đầy triển vọng, đáng khâm phục, đó là thi sĩ trẻ tuổi này". Sau đó, thơ của cậu đã được đọc lên và làm cho cả hôn trường xúc động. Hôm đó là ngày lịch sử trong đời mà những giọt nước mắt hạnh phúc của cậu bé Tagore đã chảy ra. 
3. Tập thơ bị đánh rơi vô tình đem lại giải Nobel

       Năm 1912, ông phải năm điều dưỡng ở bệnh viện. Để tăng cường năng lực tiếng Anh, ông đã chọn một số bài thơ bằng tiếng Bengal của mình, dịch sang tiếng Anh và đặt tên là Gitanjali (Thơ dâng). Rồi ông đi sang Anh, không may, ông đã đánh rơi tập thơ đó tại một ga tàu điện ngầm ở Luân Đôn. Lịch sử đã lặp lại chuyện "Tái ông mất ngựa", cái không may đã biến thành may. Trong khi tìm, tập thơ này hết được chuyển đến tay hoạ sĩ William Rotheinstein, rồi nhà thơ Yeats, rồi nhà văn Stuje Moore… Tập thơ được in thành sách, bán rất chạy và phổ biến toàn nước Anh. Sau đó, Viện Hàn lâm Thuỵ Điển đã quyết định tặng giải thưởng Nobel về văn chương năm 1913 cho kiệt tác "Thơ dâng" của Tagore. 

4. Các mối tình của Tagore: 
      Năm 24 tuổi, theo quyết định của cha, ông đã lấy vợ là một cô gái... 10 tuổi cùng đẳng cấp với ông. Mối tình ấy về sau càng nồng thắm để ông viết những vần thơ tặng nàng: "Em ơi thi sĩ của em định tặng em một bản trường ca/Nhưng than ôi, anh đã vô tình để bản trường ca đó đụng phải mắt cá chân em và tai hại nó đã tan thành mảnh thơ rơi dưới chân em". Khi người vợ thân yêu bé nhỏ qua đời, ông đã viết những vần thơ sầu muộn, nhớ thương… 

     Năm Tagore 63 tuổi, có một mối tình khác, thật sâu đậm dù ngắn ngủi nhưng để lại ấn tượng đặc biệt trong tim ông. Đó là một nữ văn sĩ người Arghentina, người đã đọc tập "Thơ dâng" của ông và thần tượng nhà thơ xứ Bengali cho đến khi họ gặp nhau nhân chuyến Tagore đi châu mỹ Latinh. Và trong cái buồn bị ốm đau có niềm vui gặp gỡ với người đàn bà dòng dõi quý tộc đã đem lòng yêu say đắm thi nhân… Victoria Ocampo, 34 tuổi vừa góa chồng, xuất hiện  bất ngờ trong đời ông. Mệnh phụ ấy đã đón tiếp ông nồng hậu và để có tiền thuê một tòa villa làm nơi  ông nghỉ ngơi dưỡng bệnh, bà thậm chí đã bán đi chiếc mũ nạm kim cương của mình... Đó là mối quan hệ lạ thường vừa thuần khiết của một tình yêu thần tượng lại vừa có tính lãng mạn… Cuối cùng, sau một thời gian ngắn, vì nghĩa vụ với Tổ quốc, ông từ biệt nàng để về nước và họ bắt đầu sống cho nhau trong mộng tưởng... "Lời nàng ta chẳng hiểu, chỉ hiểu đôi mắt nàng/Đôi mắt buồn rười rượi ẩn hiện trong giấc mơ": đó là những câu thơ ông viết tặng người yêu xa xôi trước khi từ biệt thế giới vào năm 1941.
5. Khi hai thiên tài mạn đàm về âm nhạc

     Ngày 14-7-1930 Tagore đã đàm luận với nhà bác học A.Einstein ở Berlin về vật lý, triết lý và nhất là về âm nhạc. Qua cuộc đàm luận có ghi lại này, Tagore tỏ ra rất am tường âm nhạc Tây phương và là một bậc thầy của nhạc truyền thống Ấn/Bengal. Vật lý nguyên tử cho thấy vũ trụ vừa tuân theo luật nhân-quả vừa có phần tự do bất định, vừa trật tự vừa vô trật tự, từ đấy hai người bàn luận trao đổi về âm nhạc, một nghệ thuật vừa cố định vừa bất định. Sau đây là phần phỏng dịch tóm lược theo mạng schoolofwisdom:

Einstein: Tôi tin rằng bất luận chúng ta làm gì hay sống thế nào cũng đều theo luật nhân quả (causality), tuy vậy cũng may là chúng ta không hiểu thông suốt nó.

 
Tagore: Trong nhân gian, có yếu tố co dãn, có sự tự do trong giới hạn nào đó giúp ta biểu lộ nhân cách riêng. Cũng như nhạc Ấn Độ không cứng nhắc cố định như nhạc Tây phương. Ở Ấn người soạn nhạc có thể đưa ra một cái khung tổng quát, một hệ thống âm điệu (melody) và nhịp điệu (rythmic arrangement), nhưng vẫn dành phần nào cho người trình diễn được linh động tự do…Chúng tôi tán thưởng người soạn nhạc với thiên khiếu tạo dựng những âm điệu phong phú tuyệt mỹ, nhưng chúng tôi vẫn mong người trình diễn mang tài riêng của mình vào để tạo nên những giai điệu uyển chuyển tô điểm thêm cho bản nhạc.

Einstein:…..Ở Âu châu âm nhạc đã tách rời quá xa nghệ thuật bình dân và tâm tư quần chúng, nó trở thành một nghệ thuật bí hiểm-secret art- với rất nhiều ước lệ và truyền thống cổ điển…ngay cả thay đổi uyển chuyển-variations- cũng được qui định sẵn…Thế lời lẽ trong bài ca Ấn có được tự do không ?

 
Tagore: Có chứ, ở Bengal chúng tôi, ca sĩ có thể chêm vào lời bình hay câu chuyện giữa bản nhạc, khán giả đôi khi rất thích thú nếu ca sĩ có thêm đôi lời xuất ý hay, duyên dáng.

Einstein: Còn hình thức âm độ-metrical form- có chặt chẽ lắm không ?

 
Tagore: Rất chặt chẽ-không thể đi quá đà uyển chuyển được, người hát phải giữ nhịp phách-rhythm and the time- Nhạc Tây phương thì có tự do về thời-time- nhưng không có tự do về âm điệu-melody.

Einstein: Nhạc Ấn có thể hát mà không cần lời không?
 
Tagore: Có chứ, chúng tôi có loại ca với những lời vô nghĩa  (songs with unmeaning words), âm thanh chỉ là con tầu chuyên chở nốt nhạc. Ở Bắc Ấn âm nhạc là một nghệ thuật riêng, không phải là để diễn Lời hay Ý như ở Bengal, âm nhạc ở đấy vô cùng phức tạp và vi diệu, một thế giới âm điệu riêng...Nhạc cụ được dùng để giữ nhịp, khuếch đại và xuống sâu thăm  thẳm, chứ không dùng để hòa âm. Nhạc Tây phương thì âm điệu bị hòa âm áp đảo phải không ? ( melody suffered by the imposition of harmony.)?

Einstein: Đúng thế, đôi khi bị áp chế nặng, có khi hòa âm nuốt luôn âm điệu.

 
Tagore: Âm điệu với hòa âm cũng ví như thể nét vẽ với mầu sắc (lines and colors) trong một bức tranh. Một bức tranh toàn nét vẽ cũng có thể đẹp, tô mầu sắc vào có khi làm bức tranh trở nên mơ hồ, vô nghĩa. Nhưng mầu sắc hòa hợp với nét vẽ cũng tạo được bức họa tuyệt mỹ, miễn là đừng che mất đừơng nét và phá mất giá trị riêng của chúng.

Einstein: Tiên sinh so sánh rất đẹp, đường nét có trước mầu sắc. Dường như âm điệu nhạc Ấn rất giầu trong cấu trúc hơn nhạc Tây phương, nhạc Nhật Bản hình như cũng thế.

 
Tagore: Rất khó phân tích tác động nhạc Đông lẫn nhạc Tây lên tâm trí. Tôi rất rung động khi nghe nhạc Tây phương, đồ sộ, tạo dựng thật vĩ đại. Lời ca trong nhạc Ấn rung cảm tôi sâu xa hơn, nhạc Tây phương hùng hồn, phông nhạc rộng lớn với cấu trúc Gothic…Tiếng dương cầm làm tôi băn khoăn bối rối, nghe vĩ cầm tôi thích hơn nhiều (1)

Einstein : Âm nhạc thật hay thì dù Đông hay Tây, cũng không thể phân tích mổ xẻ được.

 
Tagore : Đúng thế, mà người nghe cảm nhận thế nào thì cũng ngoài suy luận…
 
Einstein:..bông hoa đỏ trên bàn kia, tôi với tiên sinh mỗi người thấy một khác.

 
Tagore: Tuy vậy vẫn có sự dung hòa (reconciliation), mọi người thưởng thức theo một tiêu chuẩn chung (the individual taste conforming to the universal standard).

Ghi chú: A.Eistein, 1879-1955 kém Tagore 18 tuổi, Nobel 1921, chơi violin rất hay, thuyết vũ trụ thống nhất trường của ông hẳn áp dụng trước tiên vào các bộ môn đa dạng. Ở mức độ cao, khoa học vật lý hay nghệ thuật chỉ là một, đồng nguyên. Tagore nhắc tới nhạc Bắc Ấn có thể là loại nhạc kèn đồng âm vang giữa núi cao Hy Mã, Tây Tạng, sâu thăm thẳm, không cần lời.

(Trích từ tổng hợp của blog Nhà gom lá bàng và web Canhdongtruyengiao) 

----------------------------------------------------

[*] Rút từ tập Người làm vườn- tập thơ gồm 85 bài, chỉ đánh số không có nhan đề. Bài thơ số 28 được Tagore tự dịch từ tiếng Bănggan sang tiếng Anh (xuất bản năm 1914), được xem là một trong những bài thơ tình hay nhất thế giới. Nguyên văn:

28.

Your questioning eyes are sad.
They seek to know my meaning as the moon would fathom the sea.

I have bared my life before your eyes from end to end, with nothing hidden or held back.
That is why you know me not.

If it were only a gem,
I could break it into a hundred pieces and string them into a chain to put on your neck.

If it were only a flower, round and small and sweet,
I could pluck it from its stem to set it in your hair.

But it is a heart, my beloved.
Where are its shores and its bottom ?

You know not the limits of this kingdom,
still you are its queen.

If it were only a moment of pleasure it would flower in an easy smile,
and you could see it and read it in a moment.

If it were merely a pain it would melt in limpid tears,
reflecting its inmost secret without a word.

But it is love, my beloved.

Its pleasure and pain are boundless,
and endless its wants and wealth.

It is as near to you as your life,
but you can never wholly know it. 

 

Thư giãn chủ nhật: 10 lý do nên lấy vợ sớm

      Một bức ảnh dài nêu lên “10 lý do bạn nên lấy vợ sớm” đã thu hút hơn 50.000 lượt xem, hàng nghìn likes, bình luận và hàng trăm chia sẻ khiến cộng đồng mạng vô cùng thích thú.

      Bằng giọng văn hài hước cùng với hình ảnh minh họa độc đáo, bức ảnh khiến cư dân mạng vừa đọc vừa cười nghiêng ngả vừa suy ngẫm. 

 

 

(Theo blog Nguyễn Trọng Tạo)

 

Bỏ thi tốt nghiệp đồng nghĩa với việc "chạy điểm"

T.S. Dương Xuân Thành

Bỏ thi tốt nghiệp, giáo dục Việt Nam tan rã?

            Theo quan điểm của người viết, có thể nói đó là một "tin vui" khi Bộ Giáo dục và Đào tạo có phản ứng rất nhanh trước các ý kiến tại hội nghị do Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tổ chức ngày 31/7, nhất là việc "nghiên cứu có thể bỏ kỳ thi tốt nghiệp THPT vì thực tế kết quả tốt nghiệp rất cao..., để 02 kì thi quốc gia diễn ra gần nhau quá gây khổ cho nhà trường, học sinh".  Ý kiến này được một số nhà giáo, nhà khoa học ủng hộ.
           Chỉ một ngày sau, Thứ trưởng Nguyễn Vinh Hiển, thay mặt Bộ GD& ĐT cho biết: "Thi tốt nghiệp THPT là một trong những khâu quan trọng nhất của quá trình dạy học...Tuy nhiên, trong hoàn cảnh hiện nay nếu không thi tốt nghiệp THPT chất lượng dạy và học sẽ đi xuống". [1]


           Có một điều cả hai phía, Mặt trận TQ và Bộ GD&ĐT đều thống nhất: "Các kỳ thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh CĐ-ĐH được tổ chức khá gần nhau  gây lãng phí tiền của dân và tạo nhiều bức xúc xã hội".
           Câu hỏi đặt ra, bỏ một kỳ thi hay bỏ cả hai kỳ thi? Nếu bỏ một kỳ thi thì bỏ kỳ thi nào? Trả lời câu hỏi này không thể dựa vào cảm tính mà phải dựa vào thực trạng xã hội và những điều mà  pháp luật quy định.

Thí sinh trong kỳ thi tốt nghiệp THPT 2013. Ảnh: Văn Chung

Ba nguy cơ bỏ thi
            Thứ nhất: Với nhận thức hạn chế của một số cha mẹ học sinh, với tâm lý lười biếng của một bộ phận không ít học sinh phổ thông, bỏ thi tốt nghiệp THPT đồng nghĩa với việc thúc đẩy hiện tượng "chạy điểm, xin điểm" ngay từ năm đầu tiên của bậc học THPT.
            Điều này không chỉ tạo nên sự bất công khi người nghèo không có tiền để chạy, mà nguy hiểm hơn nữa nó tạo ra một nhóm người sống dựa vào sức mạnh đồng tiền.
           Thứ hai: Với trình độ và chất lượng đội ngũ giáo viên phổ thông hiện nay, bỏ thi dễ tạo tâm lý dạy dỗ nhẹ nhàng, thậm chí còn là tạo điều kiện cho tiêu cực xuất hiện.
           Thứ ba: Ở góc độ quản lý, kỳ thi tốt nghiệp THPT sẽ cung cấp các số liệu chính xác, khách quan để đánh giá chất lượng dạy và học từng trường, từng địa phương. Tất nhiên sự nghiêm túc của kỳ thi là vấn đề lớn mà ta tạm thời chưa đề cập. Chỉ dựa vào kết quả học tập ba năm phổ thông để đánh giá chất lượng dạy và học bậc THPT sẽ chỉ khuyến khích bệnh thành tích mà lâu nay xã hội đã gay gắt phê phán.

Điều gì xảy ra khi tổ chức thi tuyển sinh ĐH-CĐ?
            Lấy ví dụ kỳ thi tuyển sinh ĐH-CĐ năm 2013 có 1.298.522 thí sinh thi ĐH và 205.062 thí sinh thi CĐ. Chi tiêu cho các loại lệ phí, phương tiện đi lại, nhà trọ... tiết kiệm tối đa thì cũng mất 02 triệu cho một đợt thi. Như vậy với 1.503.584 thí sinh, số tiền khiêm tốn nhất mà người dân phải bỏ ra  là khoảng 3000 tỷ, đấy là chưa kể đến các phát sinh về an toàn giao thông, an ninh, trật tự xã hội...
          Luật GDĐH đã quy định các trường ĐH được phép tự chủ trong công tác tuyển sinh, điều này có nghĩa là bắt buộc các trường phải thi ĐH 03 chung là trái luật. Thế nhưng trong thực tế, ngành GD & ĐT không thể vừa bỏ thi tốt nghiệp THPT lại cũng... bỏ luôn thi tuyển sinh ĐH- CĐ.
           Tổ chức thi và quy định điểm sàn tạo nên khó khăn về việc xét tuyển, do thí sinh dự thi nhiều trường nên lượng thí sinh ảo chiếm tỷ lệ khá cao. Khi báo trúng tuyển bao giờ các trường cũng báo dư, có trường gửi giấy báo vượt chỉ tiêu tới 30%. Hậu quả là khi thí sinh nhập học đủ theo giấy báo thì các trường bị quá tải và cơ chế "xin cho" xuất hiện.
            Với các phân tích trên đây, người viết hoàn toàn đồng tình với quan điểm của Bộ GD&ĐT, không bỏ kỳ thi tốt nghiệp TH PT mà là bỏ kỳ thi tuyển sinh CĐ-ĐH.

Tổ chức kỳ thi tốt nghiệp như thế nào?
         Dù còn đôi điều để nói song phải khẳng định rằng kỳ thi tuyển sinh ĐH- CĐ là một kỳ thi khá nghiêm túc, do tính cạnh tranh cao. Kết quả thi của thí sinh phản ánh khá đúng năng lực của từng người.
            Trong khi đó kỳ thi tốt nghiệp TH PT nhiều năm nay không phản ánh thực chất quá trình dạy và học ở bậc học này. Cách thức tổ chức thi tốt nghiệp TH PT như hiện nay cũng không góp phần nâng cao chất lượng dạy và học, như ý kiến của Thứ trưởng Nguyễn Vinh Hiển.
            Trước khi nêu một vài đề xuất, người viết cho rằng nhắc lại cách tổ chức thi ĐH những năm chiến tranh lại là một điều bổ ích. Khi đó mỗi trường ĐH phụ trách coi thi tại một tỉnh.
            Lãnh đạo các ban chỉ đạo, giám thị tất cả phòng thi đều do trường ĐH- CĐ đảm nhận, chính quyền địa phương chịu trách nhiệm công tác hậu cần, an ninh và thường có một lãnh đạo địa phương giữ chức vụ phó ban tuyển sinh tỉnh hoặc phó chủ tịch hội đồng tuyển sinh.
          Áp dụng cách thức của kỳ thi tuyển sinh ĐH-CĐ cho kỳ thi tốt nghiệp THPT sẽ là một cách làm khoa học và hợp lý. Xin để xuất các bước cụ thể như sau:
Thứ nhất, hình thành các cụm (địa điểm) thi tốt nghiệp THPT theo đơn vị hành chính.
Thứ hai, học sinh thi tốt nghiệp được xáo trộn và lập danh sách như thi ĐH- CĐ.
Thứ ba, điều động giảng viên các trường ĐH, CĐ kết hợp với giáo viên phổ thông nhưng không phải là người địa phương làm giám thị coi thi.
Thứ tư, cố gắng tối đa các môn thi trắc nghiệm để chấm bằng máy, Bộ GD&ĐT thành lập các hội đồng chấm những môn tự luận theo nguyên tắc trao đổi giữa các địa phương.
Thứ năm, hồ sơ thi tốt nghiệp THPT cần có mục đăng ký nguyện vọng học ĐH- CĐ để các trường ĐH- CĐ xét tuyển.
            Lợi ích đầu tiên có thể thấy là bớt đi sự quá tải về giao thông và những xáo trộn xã hội. Như đã nêu, với một triệu rưỡi thí sinh dự thi, giả thiết cứ 03 thí sinh thì có một người nhà đi kèm, như vậy sẽ có khoảng 02 triệu lượt người phải di chuyển.
         Tổ chức thi tại địa phương, nếu mỗi phòng thi có từ 30-40 thí sinh, 02 giám thị, số người phải di chuyển (giám thị) sẽ giàm từ 15-20  lần. Hơn nữa những người này đều là giáo viên có kinh nghiệm sống nên sẽ không còn tình trạng "mẹ lạc con" hay phải dùng xe bọc thép chở thí sinh như kỳ thi vừa qua.
          Điều cần đặt ra là nếu tổ chức một kỳ thi tốt nghiệp THPT như thế, thì khâu ra đề phải làm sao vừa bảo đảm tính phân loại, vừa không đánh trượt quá nhiều học sinh. Không có gì phải né tránh khi nói rằng, đánh trượt nhiều sẽ tạo gánh nặng tâm lý cho con trẻ, tạo áp lực cho gia đình và xã hội. Nhưng sẽ không phải là tư duy khoa học khi cho rằng cứ tốt nghiệp phổ thông là đủ năng lực theo học tại các trường ĐH- CĐ.
         Bỏ thi tuyển sinh ĐH- CĐ, giữ kỳ thi tốt nghiệp THPT vừa đúng luật, vừa đỡ gây bức xúc xã hội. Không những thế, nếu thực hiện được các bước theo đề xuất, chắc chắn những tiêu cực trong quá trình dạy và học, trong thi cử sẽ giảm thiểu tối đa, vậy Bộ GD&ĐT còn chờ gì?
          Người viết và nhiều đồng nghiệp rất mong lại nhận được "tin vui" từ phía Bộ nếu các quyết sách cho năm 2014 được đưa ra nhanh nhạy như phản ứng của Thứ trưởng Nguyễn Vinh Hiển.

                           (TuanVietNam.VietNamNet)

----------------------------------------------------------

[1] http://vietnamnet.vn/vn/giao-duc/133840/bo-thi-tot-nghiep--giao-duc-se-di-xuong.html

.